توسعه ی همه جانبه ی روستا

توسعه کشاورزی لزوما باعث توسعه ی روستا نمی شود !

 
به قلم سیداحمدحسینی ول آغوزی – روستا يک واحد توليدي ، فرهنگي ، خدماتي ، سکونتي و قضايي است که در هر کشور طبق تعاريف قانوني جمعيت مشخصي را در بر مي­گيرد.  در منابع علمی ، تعاریف متعددي از روستا  ارائه شده است.  اما طبق ماده 2 قانون تقسیمات کشوروي،  «روستا واحد مبدأ تقسیمات کشوري است که از لحاظ محیط زیستی (وضع طبیعی ، اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادي) همگن بوده … که تعداد 20 خانوار یا صد نفر اعم از متمرکز یا پراکنده در آنجا سـکونت داشته باشند و اکثریت ساکنان دائمی آن به طور مستقیم یا غیرمستقیم به یکی از فعالیت هاي کشاورزي ، دامداري و باغداري به طور اعم و صنایع روستایی و صید یا ترکیبـی از ایـن فعالیت هـا اشـتغال داشـته باشند» (قانون تقسیمات کشوری 1362) و درقانون اصلاحات ارضی در ایران دِه چنین تعریف می‌شده‌است :  «ده یا روستا عبارت از یک مرکز جمعیت و محل سکونت و کار تعدادی خانواده که در اراضی آن ده به کار کشاورزی اشتغال دارند و درآمد بیش تر آنان از طریق کشاورزی حاصل می‌شود.»
 
توسعه روستاها را مي ­توان عامل مهم و موثری در بهبود شرايط زندگي افراد متعلق به  روستا و خودكفاسازي آنان دانست . روستا و ساکنانش و فعالیت های انجام شده در آن نقش بی بدیلی در  اقتصاد کشور دارند.  روستا و روستایی کمک شایانی به کنترل نرخ تورم ، رشد اقتصادي  ،  افزايش نرخ اشتغال و …  می کنند  و همانطور که در نوشته های قبلی گفته بودم ، روستا در توليد کالاهاي اساسي و استراتژيک  مي  تواند بستر مناسبي براي توليدات کشاورزي ، دامي ، صنعتي و خدماتي باشد و در حفظ محيط زيست و امنيت ، هنجارهاي فرهنگي و اجتماعي و قص علی هذا  اثر بخش است.  با  اتخاذ تدابير صحيح و مدبرانه زمينه شکوفايي و توسعه پايدار مناطق روستايي فراهم خواهد شد و به تبع آن  رشد اقتصادی [و …] کشور را به ارمغان می آورد.
 
با توجه به اینکه معمولاً روستاییان نسبت به شهر نشینان از در آمد کم تری برخوردار هستند ؛ بعضاً همین موضوع باعث مهاجرت آنان به سمت شهر ها می شود که در تحلیل “دافعه ی روستا” مفصل به معایب آن پرداختم.  از علل  کم در آمدی روستا نشینان می توان به  پراکندگی جغرافیایی روستاها ، نبود صرفه اقتصادی برای ارائه خدمات اجتماعی ، حرفه‌ای و تخصصی‌نبودن کار کشاورزی (کم‌ بودن بهره‌ وری) ، محدودیت منابع ارضی (در مقابل رشد جمعیت)  و عدم‌مدیریت صحیح مسئولان اشاره کرد که با توجه به آن  دولت ها برنامه ی توسعه روستایی را در دستور کار خود قرار می دهند که بنا به تعریف : « برنامه‌های توسعه روستایی ، جزئی از برنامه‌های توسعه هر کشور محسوب می‌شوند که برای دگرگون‌سازی ساخت اجتماعی- اقتصادی جامعه روستایی بکار می‌روند.» مدیران امر توسعه در گذشته صرفاً بر “توسعه کشاورزی” متمرکز می‌شدند  و ابعاد دیگر را در نظر نمی گرفتن در حالی که روستا جامعه‌ای است که دارای ابعاد اجتماعی مختلف است و نیازمند توسعه همه‌جانبه (یعنی توسعه روستایی) است نه صرفاً توسعه کسب ‌وکار و نظامی به نام  “کشاورزی” ؛ امروزه ثابت شده است  که از طریق توسعه کشاورزی موفق الزاماً  توسعه روستایی محقق نمی‌شود. چون فواید توسعه کشاورزی عاید همه روستاییان نمی‌شود و مختص عده ای از روستاییان (زمین داران و …) است و افزایش بهره‌ وری کشاورزی باعث کاهش نیاز به نیروی انسانی می‌شود و این خود باعث کاهش اشتغال روستاییان و فقر روزافزون آنان و مهاجرت  بیش تر  به سمت شهرها می‌شود. لذا در نتیجه باید گفت :  توسعه ی همه جانبه ی روستا ها راه صیانت و حمایت از روستا و روستاوند است.
 
پیشرفت بخش روستایی از جنبه هاي مختلف بر اقتصاد کشور موثر است. جایگاه اقتصادي بخـش روستایی را از سه زاویه می توان بررسی کرد که عبارتند از :
یک- روستاها تولیدکننده مواد غذایی هستند و بخـش قابـل تـوجهی از نیـاز غـذایی جامعـه از طریـق محصولات کشاورزي تامین می شود.
دو- روستاها از طریق تولید محصولات کشاورزي ،  بخش قابل ملاحظه اي از مواد اولیه مورد نیاز بخش صنعت را تامین می کنند.
سه- بخش روستایی سهم قابل توجهی در اشتغال ، تولید ناخـالص ملـی و اقتصـاد کشـورهاي درحـال توسعه دارد.  علاوه بر این اکثریت فقیر در روستاها زندگی می کنند و توده جمعیتی روستایی از درجـه محرومیـت بالاتري نسبت به شهرنشینان رنج می برند (جمعه پور، 1391 :20.(
لذا معضلات بخش روستایی در کشور تاثیر مستقیمی بر تشدید مشکلات در بخـش تولیـدي اقتصـاد خواهد داشت. از سوي دیگر باید گفت سیاستگذاري در جهت توسعه روستایی به معنـاي کمـک بـه تقویت بخش واقعی اقتصاد می باشد.
 
برای توسعه همه جانبه در روستا صاحبان نظر در این امر پیشنهادات متفاوتی را دادند و به مولفه های مختلفی اشاره کرد که می توان به چند مورد آن از قبیل : توسعه کشاورزی ، حمایت از طرح های کوچک و اشتغال زا خانگی و … ، مشارکت روستاییان در تصمیم گیری ها ، توسعه یک نظام سلسله مراتب شهری برابر پشتیبانی توسعه روستایی ،  امکانات نهادی مناسب و خوداتکا برای هماهنگی برنامه های چند بخشی ، تأسیس صنایع کوچک و کاربر در مزارع و حواشی آن ها و…  اشاره کرد.
 
واما در جمع بندی این تحلیل چند نکته حائز اهمیت است.
یکم اینکه : روستا نیشین می تواند  به عنوان عنصر سازده و اثر گزار در توسعه روستا و در کل کشور نقش داشته است و باید به او کمک کرد تا در این زمینه خوش بدرخشد.
دوم اینکه : دانش و مهارت روستانشیان باید  هدف اساسی هر کشوری که مشتاق و راغب به توسعه و پیشرفت است باشد.
سوم اینکه:  توسعه منابع انسانی به تکیه بر بخش روستایی مستلزم تعریف توسعه روستایی است.

پیام مدیر کل دفتر روستایی و شوراهای استانداری مازندران به مناسبت روز روستا و عشایر :

بسم الله الرحمن الرحيم
روستا به عنوان پايگاه اصلي توليد نقش بي بديل و شايسته اي را در خودكفايي اقتصادي واستقلال سياسي كشور ايفا مي نمايد. امروزه كشورهاي در حال توسعه و پيشرفته با نگاه ژرف و عميق به قشر پرتلاش روستا و بها دادن به توليدات روستايي كه نتيجه دسترنج مردم شريف روستاست قدمهاي قابل توجه و شايسته اي را در جهت توسعه و آباداني كشور خود برداشته اند.
نظام جمهوري اسلامي بعد از پيروزي انقلاب اسلامي توجه اساسي و بايسته اي را به روستاها معطوف داشت ، آباداني هاي مختلفي در بخش هاي مختلف خدماتي ،بهداشتي ، آموزشي صورت گرفت و در همين راستا روز 15 مهر بعنوان روز ملي روستا و عشاير در تقويم نظام جمهوري اسلامي ثبت گرديد.
امروزه مردمان زحمتكش و فداكار روستا در 3600 آبادي در مازندران مشغول توليد در بخشهاي مختلف زراعي ، كشاورزي ، دامپروري ، ماكيان و طيور مي باشند كه قسم اعظمي از نيازمنديهاي كشور از طريق اين توليدگران بي ادعا تامين مي گردد.
جا دارد با توجه به تاكيدات استاندار محترم ، مديران مرتبط با روستاها با برنامه ريزي دقيق تر و عميق در جهت رفع تنگناها و مشكلات اين قشر فداكار تلاش بيشتري نمايند تا شاهد روستاهاي آباد ،پويا و سرزنده باشيم. در اين چهارچوب نقش شوراهاي اسلامي و دهياران بعنوان نمايندگان بلافصل روستائيان ارزشمند ميباشد.
دفتر امور روستايي و شوراهاي استانداري مازندران آمادگي دارد تا از نظرات و ديدگاه هاي انديشمندان دلسوز استان مازندران در جهت نيل به خودكفايي استفاده نمايد.
اينجانب ضمن گراميداشت اين روز مبارك ، روز روستا را به همه روستانشينان ساعي و تلاشگر تبريگ مي گويم.

                                                       خسرو طالبي

                                                                         مديركل دفتر امورروستايي و  شوراهاي استانداري مازندران