سند مالکیت ریاضی کشور به نام مازندران؛ از «تولید نخبگان» تا «فاجعه مهاجرت مغزها»

اختصاصی باران شمال/ به قلم سیده سماء حسینی

اینکه اشکان کریمی، امیرکیان رئیسی‌بهان و امیرحسین جعفری توانسته‌اند در ماراتن سخت ریاضی کشور، رتبه‌های اول تا سوم را همزمان از آنِ یک استان کنند، آماری نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت. این یک «اتفاق» نیست؛ بلکه نشان‌دهنده یک بلوغ سیستماتیک در مدارس سمپاد استان است که در سایه بی‌توجهی‌ها، راه خود را به قله باز کرده‌اند.

اما فراتر از اسامی و رتبه‌ها، باید به چند نکته راهبردی توجه کرد:

۱. شکستن انحصار پایتخت‌نشینی:
بزرگترین دستاورد این نتایج، تمرکززدایی از کلان‌شهرهاست. حضور نخبگانی از قائم‌شهر، آمل و بابل در بالاترین جایگاه علمی کشور، ثابت می‌کند که زیرساخت‌های آموزشی در شهرهای میانی مازندران، علی‌رغم تمامی محدودیت‌های بودجه‌ای و زیرساختی، توانسته‌اند تئوری «عدالت آموزشی» را در عمل به رخ بکشند. این یعنی مازندران، «تنوع ژنتیکی استعداد» را نه در مرکز استان، بلکه در بطن شهرهای صنعتی و تجاری خود توزیع کرده است.

۲. خطر تبدیل شدن به «تأمین‌کننده نیروی کار برای دیگران»:
تحلیل داده‌های سال‌های اخیر نشان می‌دهد مازندران همواره در لیست برترین‌های کنکور بوده است. اما دردِ مزمن مازندران، «خروج نخبگان» است. این ۶ رتبه تک‌رقمی، سرمایه‌های انسانی تراز اول کشور هستند. اگر استان فاقد صنایع پیشرفته، پارک‌های علم و فناوری پویا و حکمرانی مبتنی بر دانش باشد، این نخبگان بلافاصله پس از فارغ‌التحصیلی راهی پایتخت و یا آن سوی مرزها خواهند شد. مازندران در حال حاضر «تولیدکننده» بهترین‌هاست، اما «مصرف‌کننده» و «بهره‌بردار» آن‌ها نیست.

۳. ریاضی‌محور بودنِ موفقیت و هشدار برای علوم انسانی:
اگرچه درخشش در ریاضی و فنی (با ۵ رتبه از ۶ رتبه) قدرتِ تحلیل و منطق دانش‌آموزان مازندرانی را اثبات می‌کند، اما تک‌ستاره‌های گروه انسانی (مانند رتبه ۴ کشوری) نشان می‌دهد که پتانسیل استان در حوزه‌های علوم اجتماعی و حکمرانی نیز بالاست. ضعف ما در سرمایه‌گذاری بر روی نخبگان علوم انسانی، باعث شده که مازندران در لایه‌های مدیریتی و کلان‌تصمیم‌گیری، کمتر از وزن علمی خود تأثیرگذار باشد.

کسب ۶ رتبه تک‌رقمی، برای دستگاه‌های متولی استان یک «سند افتخار» نیست، بلکه یک «فراخوان» است. اگر مدیریت استان نتواند بستر لازم برای ماندگاری و به‌کارگیری این نخبگان را در پروژه‌های توسعه‌ای، صنعتی و هنری استان فراهم کند، این موفقیت تنها به یک خبر کوتاه در رسانه‌ها محدود می‌شود و ما همچنان شاهد هجرت بزرگ استعدادهایی خواهیم بود که می‌توانستند آینده مازندران را تغییر دهند.

این موفقیت، بیش از آنکه نیاز به تبریک داشته باشد، نیازمندِ «طراحی یک زیست‌بوم برای حفظ این سرمایه‌ها» است؛ پیش از آنکه دیر شود.