دکترین رادیواکتیو؛ محاصرهٔ اقتصادی ایران است

اختصاصی باران شمال/ به قلم امیرحسین دودی

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری باران شمال، اثرات منفی اقتصادی محاصرهٔ زمینی و دریایی، همچون بحران چرنوبیل، تا سه دهه در اقتصاد ایران ماندگار خواهد بود و حتی می‌تواند بحران اقتصادی را عمیق‌تر کند. این محاصره زنجیرهٔ تأمین منابع، لجستیک، صنعت حمل‌ونقل، تعادل عرضه و تقاضا و چرخهٔ تولید و توزیع را مختل می‌کند و رکود را تشدید می‌سازد. نتیجه، شکل‌گیری یک «ابربحران» است؛ ابربحرانی که حل هر یک از مؤلفه‌هایش مستلزم حل چندین بحران دیگر است و ناامیدی و خستگی را در میان مردم و حتی مسئولان گسترش می‌دهد.

هزینهٔ جنگ از محاصرهٔ اقتصادی دریایی و زمینی کمتر است، اما اگر جنگ ادامه یابد و دامنه‌اش گسترده شود، به‌تدریج به سطح محاصره می‌رسد. با این حال، محاصره سریع‌تر می‌تواند اقتصاد ایران را به درماندگی بکشاند، دهه‌ها آن را عقب بیندازد و مسیر توسعه را با مشکل روبه‌رو کند. برای جلوگیری از چنین وضعیتی، شرایط «نه جنگ، نه صلح» باید پایان یابد. از منظر نظریهٔ بازی، هرچه محاصرهٔ اقتصادی و جنگ، چه محدود و چه گسترده، طولانی‌تر شود، زمان رسیدن به توسعه نیز بیشتر می‌شود. دستیابی به توسعهٔ سریع تنها در شرایطی ممکن است که دو طرف درگیر با رویکردی واقع‌گرایانه و بر پایهٔ عقلانیت سیاسی تصمیم بگیرند و مذاکراتشان به الگوی مذاکرات صلح چین و تایوان نزدیک باشد؛ یعنی دو طرف به‌طور مستقیم وارد گفت‌وگوی جدی برای پایان جنگ شوند و به یکدیگر امتیاز بدهند. تا زمانی که طرفین به هم امتیاز ندهند، هیچ صلحی شکل نمی‌گیرد.

مذاکرهٔ غیرمستقیم از طریق کانال‌های دیپلماتیک، که صرفاً پیام‌های دو طرف را مبادله می‌کند، نیز به صلح نمی‌انجامد و دو طرف را به یک چارچوب فکری مشترک نمی‌رساند. بر اساس نظریهٔ بازی، در مذاکرات غیرمستقیم رسیدن به فهم و توافق مشترک دشوارتر می‌شود؛ زیرا نقش گروه‌های ذی‌نفوذ، لابی‌ها و منافع گروه‌های مختلف، اتخاذ بهترین تصمیم را سخت‌تر می‌کند. هرچه بازیگران سیاسی و ابرقدرت‌ها بیشتر وارد ماجرا شوند، توافق دورتر می‌شود، چون تصمیم دو طرف اصلی به تصمیم بازیگران دیگر گره می‌خورد. تفاهم اسلام‌آباد و برجام نمونه‌هایی از نبود مذاکرهٔ سازنده، بدون حاشیه، مبتنی بر اعتماد دوجانبه و بی‌نیاز از واسطه بودند. چنین مذاکراتی نه‌تنها تنش را مدیریت نمی‌کنند، بلکه آن را عمیق‌تر می‌کنند و بحران را به ابربحران بدل می‌سازند.

جنگ داخلی سوریه نمونهٔ کامل این روند است؛ جایی که مذاکرات ابرقدرت‌های جهان و کشورهای منطقه، بحران داخلی سوریه را به بحرانی منطقه‌ای و جهانی و سرانجام به ظهور پدیده‌ای به نام داعش تبدیل کرد.

ابزار دیپلماسی، آخرین کارت ایران است؛ کارتی که نه‌تنها می‌تواند مانع عملیات اقتصادی «دروازهٔ آهنین» آمریکا و فشار اقتصادی ناشی از آن شود، بلکه می‌تواند جلوی جنگ آینده را نیز بگیرد؛ جنگی که احتمالاً تا نُه روز آینده رخ می‌دهد.

زمینه برای آغاز یک جنگ اقتصادی تازه و یک جنگ نظامی عظیم و سریع فراهم می‌شود. تصمیمی عاقلانه، واقع‌گرایانه و بدون واسطه در یک گفت‌وگوی مستقیم می‌تواند این چالش را حل کند؛ زیرا تیم اصلی ترامپ و جنبش ماگا به‌دنبال پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ هستند و جی‌دی ونس در پی دستاوردی است که شکست در انتخابات میان‌دوره‌ای را جبران کند و او را به ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ برساند.

باید توجه داشت که جمهوری‌خواهان به نقش و تأثیر ایپک در شکست انتخاباتی خود پی برده‌اند و صراحتاً می‌خواهند روابطشان را با اسرائیل بازنگری کنند. آنان دریافته‌اند که هدف اسرائیل از جنگ ایران و آمریکا، پیروزی هیچ‌یک از دو طرف نیست؛ بلکه می‌خواهد آمریکا از منطقه خارج و ایران تضعیف شود، زیرا برای پروژهٔ «اسرائیل بزرگ» خروج آمریکا از منطقه ضروری است.

کشورهای عربی نیز متوجه این موضوع شده‌اند که با پایان جنگ خاورمیانه و برقراری صلح میان ایران و آمریکا، نیروی نظامی آمریکا از منطقه خارج می‌شود و آنان در برابر اسرائیل بازدارندگی نخواهند داشت. به همین دلیل، «پیمان مکه» با رویکرد آینده‌پژوهی و برای ایجاد بازدارندگی در این زمینه مطرح شده است.
بدین ترتیب، جنگ ایران و آمریکا به زیان هر دو طرف و به سود بازیگر سوم است؛ و تنها با یک مذاکرهٔ مستقیم و اصولی، با رویکردی واقع‌گرایانه و عاقلانه، می‌توان آن را حل کرد.