یلدا؛ شب پیوند و چراغ فرهنگ در تاریکی زمستان

اختصاصی باران شمال/به قلم لیلی کریمی

در آستانه‌ی شب یلدای ایرانی، بار دیگر تقویم ما به یادمان می‌آورد که سنت، همچنان ریشه‌ی گرم زندگی است. شب یلدا، طولانی‌ترین شب سال، در فرهنگ ایرانی نماد ایستادگی در برابر تاریکی است؛ شبی که نسل‌ها با گرد آمدن گرد سفره‌ای مشترک، روشنایی خانواده و پیوند دل‌ها را پاس داشته‌اند.

اما امسال، یلدا تنها آیینی برای خوردن هندوانه و خواندن حافظ نیست. در جامعه امروز ایران، این شب بیش از هر زمان دیگر معنی «بازگشت به خویشان و گفت‌وگو» را پیدا کرده است؛ بازگشتی از جهان شتاب‌زده‌ی شبکه‌های اجتماعی به دایره‌ی انسانیِ صمیمیت.

در گفتگو با شماری از مردم در شهرهای شمالی کشور، بسیاری بر این باورند که یلدا فرصت نادری برای «ترمیم فاصله» است. فاصله‌هایی که گاه میان نسل‌ها، شرایط اقتصادی یا سبک زندگی‌های متفاوت ایجاد کرده‌اند. خانم «مهتاب آذرپی»، معلم بازنشسته‌ی رشت می‌گوید:

«یلدا برای من فقط یک شب نیست، یک یادآوری است که باید بنشینیم و دوباره هم‌صحبت شویم. گاهی همین گفت‌وگوها درمان هر دل‌گرفتگی است.»

از سوی دیگر، تغییر چهره‌ی مهمانی‌ها نیز دیده می‌شود. در سال‌های اخیر، بسیاری از خانواده‌ها به جای سفره‌های پرخرج، به دورهمی‌های ساده اما پرمحتوا رو آورده‌اند؛ با شیرینی‌های خانگی، حافظ‌خوانی و مرور خاطرات قدیم. این بازگشت به سادگی، نشانه‌ای دلگرم‌کننده از پایداری ارزش‌های اصیل ایرانی است.

کارشناسان فرهنگی نیز یلدا را بخشی از «اقتصاد عاطفی خانواده ایرانی» می‌دانند؛ جایی که روابط انسانی و گفت‌وگو، سرمایه‌ای مهم‌تر از هر دارایی مادی است. دکتر «کیانوش بحرالعلوم»، پژوهشگر فرهنگ عامه، در گفت‌وگو با کرانه شمال تأکید می‌کند:

«در دورانی که ارتباطات مجازی بیش از هر زمان گسترده شده، شب یلدا ما را دوباره به گفت‌وگوی رودررو برمی‌گرداند، به لمس حضور یکدیگر. این خود نوعی بازآفرینی فرهنگی است.»

در این شب، سفره‌های یلدایی در گوشه‌گوشه‌ی ایران گسترده می‌شود؛ هندوانه‌ی سرخ، دانه‌های انار، و اشعار جاودانه‌ی حافظ، همه نشانه‌هایی از امید، عشق و روشنایی‌اند. شاید معنای راستین این شب، همین باشد: گرمایی کوچک در دل زمستان، نوری انسانی در طولانی‌ترین تاریکی‌ها.

با گذر زمان، یلدا به یادآوری جمعی بدل شده است؛ یادآوری اینکه هنوز می‌توان در کنار هم بود، لبخند زد، شنید و شنیده شد.

امشب، هر خانواده ایرانی با روشن کردن شمعی و شکستن سکوت میان خود، نه فقط آیینی کهن، بلکه پاره‌ای از هویت ملی را تداوم می‌بخشد.