وقتی یک شاعر، بخشی از حافظه یک ملت می‌شود

اختصاصی باران شمال/ به قلم سیده سماء حسینی

بعضی نام‌ها را نمی‌توان در یک قاب، یک کتاب یا حتی یک دوره تاریخی محدود کرد. نام‌هایی هستند که از مرز زمان عبور می‌کنند و در حافظه جمعی یک ملت باقی می‌مانند. شهریار یکی از همین نام‌هاست؛ شاعری که شعر را از صفحات دیوان‌ها به زندگی مردم آورد و بخشی از عاطفه و خاطره ایرانی را در واژه‌ها ماندگار کرد.

۲۷ شهریور، سالروز درگذشت سیدمحمدحسین بهجت تبریزی، در تقویم رسمی کشور به عنوان روز شعر و ادب فارسی نامگذاری شده است؛ انتخابی که بیش از یک بزرگداشت ساده، فرصتی برای توجه دوباره به جایگاه شعر در فرهنگ ایرانی است.

شهریار را شاید بتوان از معدود شاعرانی دانست که میان چند جهان ادبی ایستاد و از هر کدام چیزی به میراث شعر ایران افزود. او در شعر فارسی، به غزل جان تازه‌ای بخشید و در شعر آذری، با آثاری چون «حیدربابایه سلام»، تصویری ماندگار از خاطرات، فرهنگ و زندگی مردم آذربایجان به ادبیات سپرد.

راز ماندگاری شهریار را اما تنها نباید در مهارت ادبی او جست‌وجو کرد. شعر شهریار به دلیل نزدیکی به زندگی مردم ماندگار شد؛ از عشق و دلتنگی گرفته تا مادر، وطن، ایمان، خاطرات کودکی و رنج‌های انسانی. او برای مخاطبش بیگانه نبود؛ حرف‌هایی را به زبان شعر می‌آورد که مردم پیش از آن، در زندگی خود تجربه کرده بودند.

از همین رو، بزرگداشت شهریار را نباید صرفاً بزرگداشت یک شاعر دانست. شهریار بخشی از یک جریان بزرگ‌تر است؛ جریانی که نشان می‌دهد زبان فارسی چگونه توانسته طی قرن‌ها، حامل فرهنگ، تاریخ، اندیشه و احساس ایرانیان باشد.

امروز اما پاسداشت شعر و ادب فارسی، معنایی فراتر از برگزاری مراسم و انتشار چند جمله مناسبتی دارد. در عصر شبکه‌های اجتماعی، محتوای کوتاه و ارتباطات شتاب‌زده، زبان فارسی بیش از همیشه نیازمند مراقبت، توجه و استفاده درست است. اگر قرار است شعر همچنان در زندگی نسل جدید حضور داشته باشد، باید آن را از ویترین مناسبت‌ها بیرون آورد و دوباره به متن زندگی بازگرداند.

نسل امروز باید بداند شعر فارسی فقط متعلق به گذشته نیست؛ می‌تواند زبان امروز او برای بیان عشق، اعتراض، امید، اندیشه و هویت باشد. همان‌گونه که شهریار توانست با زبان شعر، تجربه‌های شخصی خود را به تجربه‌ای جمعی تبدیل کند.

۲۷ شهریور، بنابراین تنها روز بزرگداشت شهریار نیست؛ روزی است برای یادآوری این حقیقت که ملت‌ها فقط با مرزهای جغرافیایی و تاریخ سیاسی‌شان شناخته نمی‌شوند؛ گاهی یک زبان، یک شعر و حتی یک بیت، می‌تواند بخشی از هویت یک ملت را برای قرن‌ها حفظ کند.

شهریار از میان ما رفته است، اما شعرش هنوز جاری است؛ و ماندگارترین تعریف از یک شاعر همین است: کسی که خودش می‌رود، اما کلماتش ماندن را بلدند.